روی تو میدیدم، کراهتم میآمد. اکنون، خدا سبب کرد تا تو را دوست گرفتم. آن کراهت از عداوت نبود، الّا از اختلاطِ این قَلَندر و مَلَندر.
من آن نیستم که لوطیِ صِرف میگفت «پندارم که آن موی از چشم او بیرون آمده است.» من چنان نمیبینم. چشم به جایِ چشم، پشم به جایِ پشم.
صفتِ آن نتوانم گفتن - که پیش از آن، حرفِ «اَلِف» و «نون» در ظهور نیامد. همین از «اَلِف» پرتوی برون افتاد، آن وقت «واو» و «قاف» و «تا» نبود.
از ما چرا رفتی تا عذر گویی که «به آخر، پشیمان شدم که چرا رفتم»؟ ما نیز همانقدر از تو برویم - گوشمال را. تا اینجا، آخر، پشیمان شدی. چون من دعوی کرده باشم که «میانِ ما اتّصال است - که خاک با او خوشتر که زَر با دگران،» تو قدرِ این اتّصال ندانی، لابُد گوشمالی بباید.
هر چی بیشتر شمس رو میخونم و مینویسم بیشتر به این فکر میکنم که چقدر در حق خودمون ستم کردیم که کم ازش میدونستیم. شاید بهترین کلامی که بشه بهش گفت اینه که
«ما عرفناک حقّ معرفتک»
مولانا کارها معلّق میزد که «باران است و گِل است و وَحَل.» من از نماز فارغ شدم، جُزوش را بر زمین زد که نمینویسد چیزی که کسی نتواند خواندن.
گفت «عُذر میگویند که مولانا با ما میخندد و هیچ ما را مؤاخذه نمیکند که آن چیز را زود کن و معامله کن و بانگ برنمیزند و تهدید نمیکند و حُکم نمیکند به هیچ چیز. اگر شمس هم چنین کردی، ما را مانع نشدی از آمدن. ما چندین خرج میکردیم، بی گرانی.»
گفتم که «همان سخنِ صوفیست: اگر چیزی یافتم، تو رَستی و اگر نه، به دستی. من بر این بودم و به این آمدم که اگر در مُریدان وفا بود، بود و اگر نبود، نبود - چون مولانا به دست است. آنکس که او را به آقسرا آورد، توانستی که پیشتر آوردی. الّا دلم نخواست. امّا این کَرَّت دلم میخواهد. آخر، من مُرادم و مولانا مُرادِ مُراد. چه پدر، چه مادر، آن لطف نکند و آن سخنِ خوش نگوید که من گفتم و آن لطف نکند که من کردم.»
شیخ ابراهیم یگانگی ما میداند - که من میگویم «سخن چنان است که مولانا میگوید.» هر دو میگوییم، لاجَرَم من میگویم و در خاطرِ مولانا تقاضای آن نیست که مولانا بگوید.
مولانا را سخنی هست منلَدُنی. میگوید، در بندِ آن نی که کسی را نفع کند یا نکند. امّا مرا از خُردَکی به الهامِ خدا هست که به سخن تربیت کنم کسی را چنان که از خود خلاص مییابد و پیشتَرَک میرود. این شیخِ حقّ است. بعضی بندگانِ خدا فَعّالند و بعضی قَوّالند. آن را که قُوَّتِ فَعّالی هست، قول که میگوید، فه قُوَّتِ فعل بیفتد، فعل میکند.
مرا حالیست گَرم. کس هیچ طاقتِ حالِ من ندارد. الّا قولِ من میاید، آن را مَرهَم میکند، تا در میانِ این و میانِ آن حایل شود و قُوَّت یابد، اگر روزی حال بر او زند، طاقت دارد. مرد مُستَعِد میباید کار را، نه تأسّف را و غرور را - که خود از تأسّف و غم ملول کند.
چون در راه آمد، چنان نگاه دارد که هر لحظه زَلَّتی نباشد - که سنّتِ پدر یک بار بود، همان یک بار و بر آن هم پشیمان. و چُست و بیدار، تا دگر نیفتد و اگر افتاد هم به آن التفات نی و اندیشه نی - که روزگار میرود و از آن تأسّف و غم هیچ فایده نی.